Orta Doğu’daki Belirsizlik Enerji Fiyatlarını Artırıyor
Orta Doğu’daki belirsizlikler, enerji fiyatlarını yükseltiyor. Hürmüz Boğazı’ndaki gelişmeler piyasaları etkiliyor.
ABD ile İran arasında ateşkese dair herhangi bir ilerleme kaydedilememesi ve Hürmüz Boğazı’nın fiilen kapalı kalması, dünya genelindeki enerji piyasalarında risk primini artırarak fiyatların yükselmesine yol açtı. ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik başlattığı saldırılar, sekizinci haftasına girdi.
İran, bu saldırılara karşılık vererek Hürmüz Boğazı’nı kapatınca, küresel enerji akışında önemli bir daralma meydana geldi. Geçen hafta İran’ın Boğaz’ı tüm ticari gemilere açacağına dair açıklamaları, piyasalarda kısa süreli bir rahatlama sağlasa da, Brent petrol fiyatları haftalık bazda yüzde 4,5, Batı Teksas türü (WTI) ham petrolün varil fiyatı da yüzde 11,9 gerilemişti.
Ancak ABD Başkanı Donald Trump’ın, deniz ablukasının süreceğini belirtmesiyle birlikte, gerilim yeniden arttı. İran Devrim Muhafızları Ordusu, ABD’nin İran gemileri ve limanlarına yönelik ablukasını ateşkes ihlali olarak değerlendirerek, Hürmüz Boğazı’nın kapalı kalacağını duyurdu.
Küresel petrol arzının yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı’ndaki bu gelişmeler, arz kesintisi endişelerini yeniden gündeme getirerek fiyatların yükseliş eğilimini sürdürmesine neden oldu. Hafta boyunca ateşkesin uzatılabileceğine dair sinyaller, fiyatlarda sınırlı bir geri çekilme sağlasa da, ABD’nin İran’ın Hürmüz’deki savunma unsurlarını hedef alabileceğine dair haber akışı bu düşüşü sınırladı.
ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth’in, İran limanlarına yönelik ablukasının gerektiği sürece devam edeceğini açıklaması, Washington ile Tahran arasındaki gerilimin süreceğine dair endişeleri artırarak fiyatları yukarı yönlü destekledi. İran, savaşın başlamasıyla birlikte Hürmüz Boğazı’nı geçişlere kapatarak, küresel enerji akışında önemli bir daralma yaratmıştı. 8 Nisan’da varılan ateşkes sonrası, Pakistan arabuluculuğunda yürütülen görüşmelerden sonuç alınamaması üzerine ABD, 13 Nisan’da deniz ablukası kararı alarak İran bağlantılı gemilere müdahale etmeye başlamıştı.
Tahran yönetimi, 17 Nisan’da Boğaz’ın ateşkes süresince belirli koşullarla açık tutulacağını duyurmuş, ancak ABD’nin ablukayı sürdürme kararı sonrası geçişlere yeniden kısıtlama getirmişti. Bu süreçte ABD, Umman Denizi ve Hint Okyanusu’nda bazı İran gemilerine el koyarken, İran da Hürmüz yakınlarında İsrail bağlantılı olduğu öne sürülen gemilere müdahale etti.
Artan gerilimle birlikte Brent petrolün varil fiyatı, 20-25 Nisan haftasında 107,48 dolara kadar yükseldi. Haftalık bazda geçen hafta kapanışa göre 20 Nisan’da yüzde 16,5 artışla 105,33 dolardan kapandı. Aynı dönemde WTI da yüzde 12,5 yükselerek 94,4 dolardan haftayı tamamladı. Saldırılar öncesinde yaklaşık 70 dolar seviyesinde bulunan Brent petrol, mevcut seviyeleriyle yüzde 45 üzerinde artışını korurken, WTI da aynı dönemde yaklaşık yüzde 40 değer kazandı.
Avrupa doğalgaz piyasasında da benzer bir eğilim gözlemlendi. Hürmüz Boğazı’na ilişkin risklerin artmasıyla birlikte fiyatlar yukarı yönlü ivme kazandı. Hollanda merkezli sanal ticaret noktası TTF’de işlem gören Mayıs vadeli doğalgaz kontratları, haftayı yaklaşık yüzde 15,7 artışla megavatsaat başına 44,86 eurodan tamamladı. Bu kontratlar bir önceki haftayı 38,76 euro seviyesinden kapatmıştı. Ayrıca, doğalgaz fiyatlarının saldırı öncesi döneme kıyasla yaklaşık yüzde 42,9 daha yüksek seviyelerde seyrettiği kaydedildi.
Kömür piyasasında da doğalgaz arzına yönelik endişelerin artmasıyla fiyatlar yukarı yönlü hareket etti. Asya piyasaları için referans kabul edilen Newcastle kömür mayıs vadeli kontratı, 20 Nisan’la başlayan haftayı ton başına 133,7 seviyesinde tamamladı. Kömür fiyatlarının da çatışma öncesi seviyelere kıyasla yüzde 15,4 daha yüksek seviyelerde kaldığı görüldü.
Küresel enerji arzının kritik geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı, dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 25’ine ve LNG ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sine ev sahipliği yapıyor. Boğaz’ın bir süre daha kapalı kalacağına dair beklentiler fiyatlar üzerinde yukarı yönlü baskı oluştururken, bölgede barış sağlanmasına yönelik devam eden çabalar fiyat artışlarını sınırlıyor. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi’nin Pakistan, Umman ve Rusya’yı kapsayacak ziyaretinde, ABD ve İsrail’in İran’a dayattığı savaşın sona erdirilmesine ilişkin çabaların değerlendirileceğini açıkladı. Bekayi, Arakçi’nin ziyaretlerinde ABD ve İsrail’in İran’a dayattığı savaşın sona erdirilmesine dair çabaların son durumunun ele alınacağını belirtti. Öte yandan İranlı Öğrenciler Haber Ajansı (ISNA), Arakçi’nin Pakistan’da ABD’li yetkililerle görüşme yapmayacağını duyurdu.
