Organize Sanayi Bölgeleri Yatırımları İçin 2026 Bütçesi Ayrıldı
2026 bütçesinde OSB yatırımları için ayrılan kaynaklar, inşaat ve arıtma tesislerinin gelişimini olumsuz etkiliyor.
LEVENT AKBAY
Organize sanayi bölgelerinde (OSB) kamu destekli inşaat ve arıtma tesisleri yatırımlarının yaklaşık %40’ı, mevcut kaynak sıkıntısı nedeniyle 2026 yılını beklemek zorunda kalacak. Bu durum, toplamda 48 inşaat ve 19 arıtma tesisi için bütçeden ayrılan kaynağın her bir yatırım için yalnızca 1000 TL’lik ‘iz bedeli’ olarak kalmasına neden oldu ve toplamda 61 bin TL’ye ulaştı. Ancak, bu yatırımlar için gereken toplam kaynak, OSB’lerdeki kamu destekli yatırımların %40’ını temsil eden 92.6 milyar TL’lik bir bütçeye ve 38.2 milyar TL’lik bir büyüklüğe ulaşmaktadır. Kaynak yetersizliği nedeniyle alt ve üst yapı yatırımlarının tamamlanması ortalama 10 yıl sürerken, bazı projelerin bekleme süresi 20 yıla kadar çıkmaktadır. Özellikle Turgutlu OSB Arıtma Tesisi’nin bekleme süresi 27 yıla ulaşarak dikkat çekmektedir.
Kaynak sıkıntısı, OSB’lerin gelişimini engelleyen en önemli sorun olarak öne çıkarken, küçük sanayi siteleri de dahil edildiğinde reel sektörün toplam maliyeti 206.8 milyar TL olan 231 projeye ulaşmaktadır. Bu projeler için bugüne kadar harcanan miktar 14 milyar 58 milyon TL olup, gerçekleşme oranı ise sadece %7 seviyesindedir. İz bedeli ile takip edilen bu projelerden 91’i bulunmaktadır.
DOLAR BAZINDA DURUM
Organize sanayi bölgeleri ve küçük sanayi sitelerinde planlı ve temiz üretime yönelik tamamlanması gereken 231 kamu yatırımının gerçekleştirilmesi için güncel döviz kurlarıyla en az 4.7 milyar dolar gerekmektedir. Küçük sanayi siteleri ve OSB’lerde yıllardır kamu kredisi ile sürdürülen ve hala tamamlanamayan üretim projeleri için harcanan miktar ise 325 milyon dolar düzeyindedir. Türkiye’nin geleceği açısından büyük önem taşıyan bu projelerde, 2025 yılı itibarıyla gerçekleşme oranı %7’de kalmıştır. OSB’lerde 2029 yılına kadar tamamlanması planlanan 231 inşaat ve arıtma tesisi projesinde, 2026 yılı için hedeflenen harcama tutarı tutarsa toplam harcama 850 milyon dolara, gerçekleşme oranı ise %11’e çıkabilecektir. 2026 sonrası 3 yıl içinde 3.9 milyar dolar bulunamadığı takdirde, bugüne kadar yapılan harcamalar ve belirlenen maliyetler, KSS ve OSB’lerdeki 166 inşaat projesinin ve 65 arıtma tesisinin zamanında tamamlanamayacağını göstermektedir.
Kaynak sıkıntısının etkileri yalnızca Yatırım Programı kapsamındaki projelerle sınırlı kalmamaktadır. Kamu kaynaklı krediye ihtiyaç duyan ancak Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından onaylanmayan KSS ve OSB projeleri de beklemektedir. Bu projelerin sayısı net olarak bilinmemektedir. Alternatif veya ek kaynaklar bulunamadığı takdirde, kredi başvuruları uygun görülmeyen projelerin yatırım programına alınması oldukça zor görünmektedir.
DIŞ KAYNAKLI PROJELERDE DE ‘HIZ SORUNU’ VAR
Kamu kaynaklarının yanı sıra dış kaynakla yürütülen projelerde bile gerçekleşme oranı %6.3 seviyesinde kalmıştır. Bu durum, OSB’lerdeki hız sorunlarının yalnızca finansman ihtiyacından kaynaklanmadığını ortaya koymaktadır. 2021 yılında başlayan ve dış kaynakla yürütülen 22.5 milyar TL maliyetli 32 yatırım projesinden yalnızca bir danışmanlık projesi dahil 10 proje için 532.7 milyon lira harcama yapılabilmiştir. 22 proje için ilk harcama 2026 yılında yapılabilecektir. 133 ilde bulunan küçük sanayi sitelerinde, yatırım yapılmak üzere programa alınmış 52 inşaat projesi bulunmaktadır. Bu projelerin toplam kaynak ihtiyacı 91 milyar 628 milyon TL’dir. 2025 sonuna kadar bu projeler için harcanan miktar 5 milyar 896 milyon TL’dir, bu da gerçekleşme oranını %6.4 seviyesine getirmektedir. 2026 yılında bu projeler için 6 milyar 786 milyon TL harcama yapılması öngörülmektedir. Bu harcama gerçekleşse bile, toplam gerçekleşme oranı %13.8’e yükselebilecektir. Küçük sanayi sitelerindeki 52 projeden 30’unun 1000 TL kaynak ayrılarak iz bedeli ile takibe alınması, sorunun ciddiyetini bir kez daha gözler önüne sermektedir.
ORGANİZE SANAYİ BÖLGELERİNDE DURUM
2026 yılı itibarıyla 64 projede yer alan 94 inşaat ve 50 arıtma projesi için gerekli kaynak ihtiyacı 92 milyar 635 milyon TL olarak belirlenmiştir. Bu projeler için 2025 sonuna kadar harcanan miktar 6 milyar 739 milyon TL’dir. Böylelikle 2025 sonunda bu yatırımların gerçekleşme oranı %7.3 olarak kalacaktır. 2026 yılı için bu projeler için 8 milyar TL harcama yapılması planlanmaktadır. Bu harcama gerçekleşse bile yatırımların gerçekleşme oranı %15.9’a çıkacaktır. OSB’lerde her biri için 1000 TL kaynak ayrılarak 61 proje iz bedeli ile takibe alınmıştır.
DIŞ KAYNAK FİNANSMANINDA DURUM
Dış kaynakla finanse edilen OSB yatırımları arasında 20’si inşaat, 15’i arıtma tesisi olmak üzere toplam 35 proje bulunmaktadır. 31 ilde yer alan bu yatırımların toplam maliyeti 22 milyar 581 milyon TL’dir. 2025 sonu itibarıyla bu projeler için harcanan miktar 1 milyar 422 milyon TL olup, gerçekleşme oranı %6.3 seviyesindedir. 2026 yılında bu projeler için 8 milyar 310 milyon TL harcama yapılması öngörülmektedir. Bu harcama tamamlandığında gerçekleşme oranı %43.1’e yükselecektir.
TOPLAM YATIRIMLAR
2026 yatırım programında yer alan küçük sanayi siteleri, organize sanayi bölgeleri ve dış kaynaklarla finanse edilen organize sanayi bölgelerindeki inşaat projeleri ile atıksu arıtma tesislerine ilişkin toplam 231 proje bulunmaktadır. Bu projelerin toplam maliyeti 206.8 milyar TL’dir. Bugüne kadar bu projeler için yapılan harcamanın toplamı 14 milyar 58 milyon TL’dir. Yatırımın gerçekleşme oranı %7 seviyesindedir. 2026 yılında yapılacak harcama tutarı 232 milyar 96 milyon TL’dir. Bu harcama gerçekleştiğinde yatırımın gerçekleşme oranı %18’e yükselebilecektir. Yatırım Programı’na alınmasına rağmen Manisa Turgutlu OSB arıtma tesisi, 27 yıldır bekleyen bir yatırım olarak rekor kırmıştır. Geçtiğimiz yıl projelendirilen ve kaynak ayrılan Turgutlu OSB için 900 milyon TL tutarında proje geliştirilmiştir. 2026 için 200 milyon TL harcanması planlanmıştır. Ekim 2025’te arıtma tesisi ihalesi yapılmış ve 463.8 milyon TL üzerinden sözleşme imzalanarak inşaata başlanmıştır. OSB Bölge Müdürü Şükrü Caner Ercan, projenin işlerlik kazanması nedeniyle duyduğu mutluluğu dile getirmiştir. Gediz Nehri’nin kirlenmesinin önüne geçilmesi açısından önem taşıyan Turgutlu OSB atıksu arıtma tesisinin yanı sıra İzmir Bağyurdu OSB arıtma tesisi ve OSB’deki bir inşaat projesi Dünya Bankası finansman kaynağı ile gerçekleştirilecek projeler arasında yer almaktadır. Bu kapsamda 610 milyon TL toplam yatırım gerektiren proje için 2026’da 300 milyon TL harcama yapılması planlanmaktadır. Projeye ilişkin ihale aralık ayı başında yapılmıştır.
EN BÜYÜK YATIRIM ERGENE HAVZASI’NA…
2026 yatırım programında OSB’lere yapılacak yatırımlarda ilk sırayı Ergene Havzası projesi almıştır. Kırklareli ve Tekirdağ’da yer alan proje kapsamında 4 adet inşaat projesi gerçekleştirilecektir. Ayrıca 2 adet arıtma tesisi yapılması planlanmaktadır. Projenin başlangıç tarihi 2013, bitiş tarihi ise 2029 olarak öngörülmektedir. Toplam yatırım tutarı 7 milyar 993 milyon TL’dir. Bugüne kadar yapılan harcama 1 milyar 402 milyon TL’dir. 2026 yılında yapılacak harcama ise 1 milyar TL olarak belirlenmiştir. Ergene 2 OSB’de yapılacak yatırım ise 6 milyar TL maliyetli olup, bugüne kadar 2 milyar 320 milyon TL yatırım harcaması yapılmıştır. 2026 yılında 600 milyon TL harcanması planlanmaktadır. Evrensekiz OSB, Ergene Havzası projelerinden biridir. İnşaat ve arıtma tesisi birlikte yapılacak olan 2 milyar 387 milyon TL tutarındaki projeye bugüne kadar harcama yapılmamıştır. 2026’da 319.9 milyon TL harcanması öngörülmektedir. Velimeşe OSB’deki 1 milyar 960 milyon TL tutarındaki inşaat yatırımı da bu havzada gerçekleştirilecek yatırımlar arasında yer almaktadır. Projeye bugüne kadar bir harcama yapılmamıştır. 2026 yılında ise 1000 TL iz bedeli ayrılmıştır. Çerkezköy OSB’de 952.4 milyon TL tutarındaki arıtma tesisi için biraz daha beklemek gerekecektir. Çünkü proje için 1000 TL tutarında iz bedeli ayrılmıştır. Tekirdağ Marmara için bir inşaat ve bir arıtma tesisi için 705.7 milyon TL tutarında proje geliştirilmiştir. Ancak ayrılan kaynak 1000 TL tutarında iz bedelidir. Tekirdağ Yalıboyu OSB için 78.4 milyon TL tutarında inşaat projesi geliştirilmiştir. Ayrılan kaynak, iki proje için 1000’er TL’dir. Aynı şekilde Malkara OSB için bir inşaat projesinin toplam yatırım tutarı 52.2 milyon TL olup, ayrılan kaynak 1000 TL’dir. 2026 yılında proje bazında sıralandığında ikinci büyük proje Malatya Merkez 1. OSB tevsii projesidir. Projenin toplam maliyeti 6 milyar TL olup, bugüne kadar yapılan harcama 2 milyar 320 milyon TL’dir. 2026’da yapılacak harcama ise 600 milyon TL’dir.
43 OSB’DE İNŞAAT 5-21 YIL ARASINDA…
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, yapımı süren projelerin tamamını en geç 2029’da tamamlamak istemektedir. Kamu kaynakları ile finanse edilen ve yapımı süren 124 organize sanayi yatırımı arasında 43 projenin yapımı 5 yıldan uzun süredir devam etmektedir. Şanlıurfa, Isparta Yalvaç ve Bursa Mustafakemalpaşa Mermer ile Erzurum Oltu OSB’lerdeki inşaat ve arıtma tesisi yapımı 21 yıldır sürmektedir. Kilis OSB tevsii projesi 16 yıldır, Malatya Merkez 1. OSB tevsi 2. Etap projesi ise 15 yıldır devam etmektedir. Ergene Havzası OSB, Ergene 2 OSB, Diyarbakır OSB 3. Tevsii ve Çankırı Yakınkent OSB inşaat işleri ile arıtma tesisleri yapımı 2013 yılında başlamış olup, 12 yıldır devam etmektedir. Elazığ ve Şırnak OSB’lerindeki projeler 11 yıldır, Velimeşe, Emirdağ ve Kadirli OSB’ler 10 yıldır, Ankara Başkent OSB 2. Tevsii 3. Etap ve Aksaray OSB yapımı 9 yıldır sürmektedir. Yapımı 8 yıl süren OSB’ler arasında Batman, Ceyhan, Tarsus, Ordu 2, Arhavi, Çilimli, Afyonkarahisar 3. Etap, Çanakkale Ezine Gıda ve Şahinbey tekstil projeleri yer almaktadır. Yapımı 7 yıldır süren OSB’ler arasında Eskipazar, Elazığ Teknova, Afyonkarahisar Merkez, Adıyaman Örenli ve Şanlıurfa Gıda OSB’leri bulunmaktadır. Bunların ardından yapımı 5 yıldır süren 10 OSB daha sıralanmaktadır.
