Aydınların Toplum ve Paradigma Değişimindeki Rolü

Günümüzde karşılaştığımız sosyal ve siyasi sorunların kökeninde, geçmişte benimsenen anlayış ve uygulamaların derin etkisi yatmaktadır. Geçmişte belirlenen normlar, bugün ciddi sonuçlar doğurmaktadır. Bu nedenle, mevcut sorunların üstesinden gelmek ve gelecekte daha sağlıklı bir sosyal ve siyasi yapı oluşturmak için geçmişle yüzleşmek ve gerekli dönüşümleri gerçekleştirmek şarttır.

Sorunların çözümü, mevcut paradigmanın sınırları içinde basit bir iyileştirme ile değil, bu paradigmanın dışına çıkarak yeni ve özgün yaklaşımlar geliştirmekle mümkündür.

Tarihsel olarak toplumların belirli kırılma noktaları bulunmaktadır. Bazı toplumlar, yaşadıkları bu kırılmalar sonucunda geniş kitleler üzerinde olumsuz etkiler yaratabilmektedir. Türkiye’nin yaşadığı tarihsel kırılma, sadece kendi toplumu değil, tüm İslam âlemini de olumsuz yönde etkilemiştir.

Dil, kültür, medeniyet ve din açısından köklerinden koparılmaya çalışılan bir dönemde, mevcut sistemin kurucu unsurları genellikle akılcı Batı ideolojisinin savunucuları olmuştur. Bugün geldiğimiz noktada, bu ideolojinin kodlarıyla paradigmanın felsefesini tanımlamak gerekmektedir.

Bu ideolojik görüşü benimseyen aydınlar, devlet anlayışı açısından bir dönem belirsizlik yaşasalar da, fırsat buldukları anlarda otoriter bir yönetim tarzını benimsemişlerdir. Günümüzde, iflas eden düşüncelerinin kalıntılarıyla karşılaşan bu kesim, sistem içindeki etkilerinin sona erdiğini görmekte ve bu nedenle seslerini yükseltmektedir. Ancak bu kesimin, toprak veya millet gibi bir kaygısı yoktur; sistemin sona ermediğini, sadece egemen anlayışların değiştiğini en iyi kendileri bilmektedir.

Sistemin ilk yıllarında, kendisini tanımlamak için bir ideolojiye ihtiyaç duyulmuştur. Bu ideolojinin yerli olması gerektiğini savunan aydın burjuvazi ile, dünya konjonktürüne uyum sağlaması gerektiğini düşünen elitist aydınlar yeni bir paradigma geliştirmiştir. Bu görünüşte yerli, anti-emperyalist ve bağımsız bir yapı olarak tanımlanırken, uygulamada Batı taklitçisi, emperyalistlerle iş birliği yapan ve sömürüye açık bir seküler yapı olarak ortaya çıkmıştır. Bu durum, sistemin kurucularının aslında istedikleri gibi bir yapı oluşturamadıklarını göstermektedir.

Bir dönem tıkanıklık yaşayan bu ideoloji, on yıl aradan sonra yeniden kendini tanımlama gereği duymuştur. Bu süreçte, aydınların sosyal ve siyasi alandaki etkisinin büyüklüğü dikkat çekmektedir. Aydınlar, zamanla sistemin anlayışını şekillendiren düşünce liderleri haline gelmişlerdir.

1960’lı yıllarda aydın ve elit kesim, dünya genelinde etkili olan sosyalizmle tanışmış ve bu anlayışı devlet yönetiminde ve toplumsal hayatta etkin kılmaya çalışmışlardır. Sovyetler ve Çin’deki sosyalizmin insan onurunu hiçe saydığı dönemlerde bile, Türkiye’deki sosyalist aydınlar bu ideolojiyi savunmaktan geri durmamışlardır. Bunun arkasında yatan neden, ekonomik kalkınmanın kapitalizmle sağlanmasının uzun bir süreç gerektirmesi ve sosyalizmin paylaşımcı yönetim vaadiyle toplumu uyutma kolaylığıdır. Ancak burada büyük bir çelişki ortaya çıkmıştır; insanı merkeze alan sosyalizm ideolojisi, devletçi bir anlayışla ele alındığında, insan merkezli bir yaklaşımdan devlet merkezli bir yaklaşıma geçiş yaparak, faşist bir ideolojiyi savunma durumuna düşmüşlerdir.

Sosyalizmi benimsemenin bir diğer nedeni ise, 1970’li yıllarda iktidar olma noktasında ortaya çıkan alternatiflerle güçlerini paylaşmak istememeleridir. İstedikleri gibi bir yönetim kurulduğunda, iktidarı kimseyle paylaşma kaygıları olmayacaktı. Ancak Anadolu’da sosyalizmin uygulanabilirliğinin olmaması, zamanla güç kaybettiklerini fark etmelerine yol açmıştır.

1980’lerde revizyona gitme ihtiyacı duyan egemen anlayış, Batı yanlısı bir gelenekle tekrar yönetime gelmiştir. Bu dönemde yerlilik iddiaları geçersiz hale gelmiş ve emperyalist güçlerden izin alarak, kendi anlayışlarını topluma dayatma yoluna gitmişlerdir. Bu süreçte, yoğun bir bilgi bombardımanı ile toplumun bilinçaltına kirli bilgiler yerleştirilmiştir. Yenilik ve değişim yerine mevcut durumu koruma ve karşıtları imha etme süreci olarak değerlendirebileceğimiz bu dönemde, yeni anayasaya katkıda bulunan aydınların durumu, bir ihanetin göstergesi olarak ortaya çıkmaktadır.

Tıkanan ve kendini koruma altına almaya çalışan sistem, 1990’larda iktidarını sağlamlaştırmak için kendi insanına karşı bir savaş ilan etme durumuna gelmiştir. Kuruluş yıllarında kendi insanına ağır işkenceler uygulayan ve kendi şehirlerini bombalayan zihniyet, bu yeni süreçte kendi insanına savaş açmıştır. Kendilerini tatmin etmek ve topluma korku salmak için bin yıl süreceklerini iddia ettikleri bu savaş, birkaç yıl içinde etkisini yitirmiş ve günümüzde mevcut sistem içinde hesap vermek durumunda kalmışlardır.

Mevcut sosyal ve siyasi sorunların çözümü, mevcut sistemin belirlediği ölçütler içinde pek mümkün görünmemektedir. Geçici bir süre için zayıflatılmaları ve sindirilmeleri mümkün olsa da, tam anlamıyla sona erdirilmeleri ancak farklı bir anlayışla mümkündür. Bu noktada, mevcut iktidarın uygulamalarında etkili olan aydınlara büyük görevler düşmektedir. Toplumsal değişimlerin aydınlar aracılığıyla gerçekleştiği gerçeği göz ardı edilmemelidir. Fikir ve düşünce liderleri, iktidarların bilinçaltını her anlamda etkileme gücüne sahiptir.

Aydınlar ve mevcut iktidar, eldeki fırsatlar ve kazanımların mevcut paradigma var olduğu sürece kaybedilme riski taşıdığını bilmelidir. Paradigma değişmediği sürece, baskıcı ve ittihatçı geleneğin korkusu her zaman var olacaktır. Paradigmayı değiştirmenin yolu ise, mevcut olandan daha iyi bir yönetim biçimini toplumun bilinçaltına enformasyon yoluyla yerleştirmektir.