Ayşe Ece Tezcan: Ebeveynlikte Sevgi ve Kontrol Dengesini Sağlayın

Günümüzde ebeveynlik anlayışı, sevgi ile kontrol arasında gidip gelen bir dengeyi gerektiriyor. Bu denge çoğu zaman belirsizleşebiliyor ve iyi niyetle yapılan aşırı koruyucu davranışlar, ‘Helikopter Ebeveynlik’ olarak bilinen bir tutumun ortaya çıkmasına neden olabiliyor. Klinik Psikolog Ayşe Ece Tezcan, bu tür ebeveynlik tarzının çocukların özgüvenini zedeleyebileceğini ve problem çözme yeteneklerini olumsuz etkileyebileceğini belirtiyor. Yapılan bilimsel araştırmalar, bu yaklaşımın ilerleyen yaşlarda kaygı bozuklukları, düşük yaşam doyumu ve depresyon ile bağlantılı olduğunu ortaya koyuyor.

Tezcan, ebeveynlerin çocukları için ‘ben yemiyorum, yediriyorum’ şeklinde tanımladıkları süreçlerin, çocuklar tarafından ‘cam fanusta yaşamak’ veya ergenler tarafından ‘nefes alamamak’ olarak algılandığını ifade ediyor. Çocuk yetiştirmede en etkili yaklaşımın ‘Rehber Ebeveynlik’ olduğunu vurgulayan Tezcan, bu yöntemin çocuklara alan tanıyan, hata yapmalarına izin veren ve gerektiğinde destek sunan dengeli bir yaklaşım sunduğunu belirtiyor.

Klinik Psikolog Ayşe Ece Tezcan, ebeveynlerin helikopter ebeveyn olup olmadıklarını anlamalarına yardımcı olacak bir test hazırladı. Bu test, ebeveynlik tarzındaki müdahalecilik düzeyini anlamalarına yardımcı olacak farkındalık sorularından oluşuyor. Tezcan, bu soruların klinik bir teşhis niteliği taşımadığını, sadece öz gözlem yapmaları için birer gösterge olduğunu vurguluyor.

Tezcan’ın hazırladığı 10 soruluk farkındalık testi, ebeveynlerin tutumlarını sorgulamalarına yardımcı olacak. Örneğin, ödevlerde ‘biz’ dilini kullanmak, çocuğun bireysel başarı hissini zedeleyebilir. Akran çatışmalarına anında müdahale etmek, çocuğun sosyal becerilerini olumsuz etkileyebilir. Sürekli denetlenen bir çocuk, sorumluluk alma konusunda zorluk yaşayabilir. Ev işlerini tamamen üstlenmek, çocukların beceriklilik duygusunu geliştirmelerini engelleyebilir. Ayrıca, karar mekanizmasının tamamen ebeveynlerde olması, çocuklarda kimlik karmaşasına yol açabilir.

Tezcan, ebeveynlerin kaygı düzeylerinin yüksek olmasının, çocukların ileride mükemmeliyetçilik ve yüksek kaygı seviyeleri geliştirmelerine neden olabileceğini belirtiyor. Sürekli fiziksel güvenlik endişesi taşımak, çocukların dünyayı tehlikeli bir yer olarak algılamalarına yol açabilir. Çocukların hatalarının sorumluluğunu üstlenmek, empati ve vicdani gelişimlerini olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, özel alan sınırlarını ihlal etmek, sağlıklı sınır çizme becerilerinin gelişimini engelleyebilir. Son olarak, ebeveynlerin kendi hayatlarını ihmal etmeleri, hem ebeveynlerde tükenmişliğe hem de çocuklarda bireyleşme sorunlarına neden olabilir.

Tezcan, bu testte ‘Evet’ yanıtlarının yoğunluğunun, ebeveynlik tarzındaki korumacı tutumun arttığını gösterdiğini ifade ediyor. Ebeveynlerin, çocuklarını korumak için yollar hazırlamak yerine, çocuklar için yollar inşa etmelerinin daha değerli olduğunu vurguluyor. Çocukların kendi kanatlarını çırpabilmeleri için onlara destek olmanın önemine dikkat çekiyor.

Rehber ebeveynlerin dikkat etmesi gereken altı önemli özellik de bulunuyor. Tezcan, rehber ebeveynliğin aşırı kontrol veya sınırsız özgürlükten uzak, destekleyici bir yöntem olduğunu belirtiyor. Bu özellikler arasında çocuğa yaşına uygun seçim hakkı tanımak, tutarlı sınırlar koymak, çocuğun duygularını geçerli kabul etmek ve onu problem çözmeye teşvik etmek yer alıyor. Ayrıca, başarıdan çok çabaya odaklanmak ve çocuğun hatalarından ders çıkarmasını desteklemek de rehber ebeveynliğin temel unsurları arasında sayılıyor.