Küresel su krizi: Türkiye’de alarm seviyesi yükseliyor
Küresel su krizi derinleşiyor: Nehir akışları, yeraltı suları ve buzullar gerilerken Türkiye’de barajlar ve su arzı için risk büyüyor.
Dünya Meteoroloji Örgütü’nün (WMO) yayımladığı “Küresel Su Kaynaklarının Durumu 2025” raporu, küresel su krizinin yalnızca yağış azlığı ve kuraklıkla sınırlı olmadığını ortaya koydu. Su döngüsündeki dengesizlik büyürken nehirler, yeraltı suları, kar örtüsü ve buzullar gibi uzun vadeli rezervlerdeki kayıplar da hızlandı.
Rapora göre 2025, nehir akışları bakımından son 35 yılın en kurak dönemlerinden biri oldu. Dünya genelindeki havza alanlarının yaklaşık yüzde 36’sında debiler normal seviyelerin altında kalırken, normalin üzerinde akış gözlenen bölgelerin oranı yüzde 21’de kaldı. Bu tablo, gezegenin farklı bölgelerinde aynı anda hem su kıtlığının hem de aşırı su olaylarının yaşandığını gösterdi.
Nehirlerdeki dengesizlik kalıcı hale geliyor
WMO verileri, sorunun tek bir yıla özgü olmadığını da ortaya koydu. 1991-2020 döneminde havzaların ortalama yüzde 46’sında nehir akışları normal aralıkta seyrederken, son yedi yılda bu oran yüzde 34 ile 38 arasında kaldı. Böylece dünya nehirlerinin önemli bir bölümü ya normalden daha az ya da daha fazla su taşımaya başladı.
Su kaynaklarındaki gerileme nehirlerle sınırlı kalmadı. Yeraltı suları, göller, toprak nemi, bitki örtüsündeki su, kar ve buzun toplamını ifade eden karasal su depolaması da 2010’ların ortalarından bu yana düşüş eğilimini sürdürüyor. 2025’te incelenen kuyuların yaklaşık üçte ikisinde su seviyeleri tarihsel normların dışında kaldı ve 2024’e göre toparlanma yerine daha geniş çaplı açıklar gözlendi.
Uzun süreli yeraltı suyu düşüşleri Orta ve Doğu Avrupa, ABD’nin orta kesimleri, Meksika’nın bazı bölgeleri, Şili’nin kuzeyi ve merkezi, Brezilya’nın belirli kesimleri, Güney Afrika’nın kuzeyi, Hindistan’ın kuzeybatısı ve Avustralya’nın güneyinde tespit edildi.
Buzullardaki kayıp sürüyor
Dünyanın en önemli tatlı su rezervleri arasında bulunan buzullarda da erime devam etti. 2025, büyük buzul bölgelerinin tamamında net kütle kaybı görülen üst üste dördüncü yıl oldu. Yalnızca 2025 hidrolojik yılında buzullar yaklaşık 408 gigaton kütle kaybetti. 2023-2025 dönemindeki toplam kayıp ise yaklaşık 1.400 gigatona ulaştı; bu miktar yaklaşık 560 milyon olimpik yüzme havuzunun alabileceği suya denk geliyor.
2025’te Kuzey Amerika’nın büyük bölümünde, Güney Amerika’daki La Plata ve Sao Francisco havzalarında, Doğu Avrupa’da, Orta Doğu’da ve Orta Asya’da nehir akışları normalin altında kaldı. Güney ve Güneydoğu Asya ile Güney Amerika’nın kuzeyindeki bazı bölgelerde ise normalin üzerinde debiler kaydedildi. Afrika’da Senegal, Nijer, Çad Gölü, Orange ve Limpopo havzalarında yüksek akış görülürken Nil, Kongo ve Zambezi havzalarının bazı kesimlerinde düşük debiler ölçüldü.
Türkiye’de su arzı baskısı artıyor
Su Politikaları Derneği Başkanı ve Devlet Su İşleri’nin eski yöneticilerinden Dursun Yıldız, küresel tablonun Türkiye açısından da önemli uyarılar içerdiğini belirtti. Türkiye’de hidrolojik kuraklığın etkilerinin son yıllarda daha görünür hale geldiğini söyleyen Yıldız, özellikle büyük kentlerin su arz güvenliğinin kırılganlaştığına dikkat çekti.
Yıldız, Ankara’nın da içinde bulunduğu bölgede 2025 yılında son 50 yılın en kurak hidrolojik dönemlerinden birinin yaşandığını ve barajlara ulaşan su miktarının tarihsel olarak çok düşük seviyelere gerilediğini ifade etti. Türkiye’de azalan yağışlar, baraj doluluklarındaki düşüş ve yeraltı sularına yönelik artan baskı; özellikle İç Anadolu, Ege ve Akdeniz havzalarında su stresini büyütüyor.
Türkiye’deki sorunun yalnızca yağışların azalmasından ibaret olmadığını belirten Yıldız, artan tüketim, yeraltı sularının aşırı kullanımı ve büyük kentlerin havza dışındaki kaynaklara bağımlılığının baskıyı artırdığını söyledi. İstanbul, Ankara ve İzmir’in önümüzdeki dönemde bu kaynak bağımlılığı nedeniyle daha kritik bir tabloyla karşılaşabileceğini kaydeden Yıldız, sıklaşan ve şiddetlenen kuraklıkların içme suyunun yanı sıra tarımsal üretim ile gıda güvenliğini de doğrudan etkileyebileceği uyarısında bulundu.
